भगवान गौतम बुद्धांनी जगाला दिलेला करुणा, मैत्री, प्रज्ञा, समता आणि बंधुतेचा संदेश आजही मानवी जीवनासाठी मार्गदर्शक आहे. ‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथातून बुद्धांच्या जीवनकार्याची, त्यांच्या तत्त्वज्ञानाची आणि धम्माच्या मूलभूत शिकवणीची ओळख होते. अशा ग्रंथांचे सामूहिक वाचन आणि त्यावरील चिंतन हे केवळ धार्मिक स्वरूपाचे कार्य नसून समाजामध्ये वैचारिक जागृती निर्माण करण्याचे प्रभावी माध्यम आहे. याच उद्देशाने आयोजित करण्यात आलेल्या ग्रंथवाचन कार्यक्रमाचा समारोप अश्विन पौर्णिमेच्या दिवशी करण्यात आला.

मान्यवरांची उपस्थिती

या समारोप सोहळ्यास भारतीय बौद्ध महासभेच्या मीरा-भाईंदर शहर शाखेचे अध्यक्ष आयु. सुभाष ठोंबरे गुरुजी, आयु. ॲड. सिद्धार्थ वानखडे गुरुजी, राई गावाचे वॉर्ड अध्यक्ष आयु. रवींद्र तायडे गुरुजी, आयु. भास्कर पैठणकर गुरुजी, वंचित बहुजन आघाडीचे महासचिव आयु. अनिल भगत साहेब, उपाध्यक्ष आयु. संतोष तांबे साहेब, दलित पँथरचे ठाणे जिल्हाध्यक्ष आयु. अर्जुन तायडे साहेब, तक्षशिला बुद्धविहाराचे अध्यक्ष आयु. जयसिंग वाघमारे साहेब तसेच ‘लेखणी बुलंद’ साप्ताहिकाचे संपादक आयु. प्रमोद बनसोडे साहेब यांची उपस्थिती होती.

याशिवाय माता रमाई उपासिका संघाच्या सदस्या आणि तक्षशिला बुद्धविहार युवा मित्र मंडळाचे सदस्य मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. विविध सामाजिक संघटना, बौद्ध धम्माशी संबंधित संस्था आणि आंबेडकरी विचारधारेतील कार्यकर्त्यांच्या सहभागामुळे कार्यक्रमाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.

बुद्धविचारांच्या प्रसारासाठी ग्रंथवाचनाचे महत्त्व

भगवान बुद्धांचा धम्म हा विवेक, प्रज्ञा, करुणा आणि नैतिक आचरणावर आधारित जीवनमार्ग आहे. माणसाने अंधश्रद्धेपेक्षा विचाराला, द्वेषापेक्षा मैत्रीला आणि विषमतेपेक्षा समानतेला महत्त्व द्यावे, हा बुद्धविचारांचा व्यापक आशय आहे. त्यामुळे ‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ यांसारख्या ग्रंथांचे वाचन, अध्ययन आणि त्यातील विचारांचे दैनंदिन जीवनात आचरण करणे आवश्यक ठरते.

ग्रंथवाचनाच्या माध्यमातून नव्या पिढीला बुद्धांच्या तत्त्वज्ञानाची ओळख करून देणे, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धम्माच्या माध्यमातून मांडलेल्या सामाजिक परिवर्तनाच्या विचारांचे महत्त्व समजावून सांगणे आणि समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे, ही अशा उपक्रमांची महत्त्वाची उद्दिष्टे मानली जातात.

अश्विन पौर्णिमेच्या दिवशी या ग्रंथवाचन कार्यक्रमाचा समारोप झाल्याने उपस्थित उपासक-उपासिकांसाठी हा दिवस धम्मचिंतन आणि वैचारिक प्रबोधनाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरला.

सामाजिक एकता आणि सामूहिक सहभागाचे दर्शन

तक्षशिला बुद्धविहारात आयोजित या कार्यक्रमात विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांसह माता रमाई उपासिका संघ आणि युवा मित्र मंडळाचा सहभाग दिसून आला. अशा उपक्रमांमध्ये सामाजिक संस्थांचे प्रतिनिधी, ज्येष्ठ कार्यकर्ते, महिला आणि युवक एकत्र येणे हे समाजातील संवाद, सहकार्य आणि सामूहिक जबाबदारीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असते.

बुद्धविहार हे केवळ धार्मिक उपासनेचे केंद्र नसून ज्ञान, संस्कार, सामाजिक प्रबोधन आणि मानवी मूल्यांच्या जतनाचेही केंद्र ठरू शकते. ग्रंथवाचन, धम्मचर्चा, व्याख्याने आणि युवकांसाठी प्रबोधनपर उपक्रम यांच्या माध्यमातून ही भूमिका अधिक व्यापक करता येते.

पेणकरपाडा येथील तक्षशिला बुद्धविहारात पार पडलेल्या या कार्यक्रमाने धम्मविचारांच्या प्रसारासाठी सामूहिक सहभागाचे महत्त्व अधोरेखित केले.

धम्मविचारांचे आचरण हीच खरी दिशा

भगवान गौतम बुद्धांनी सांगितलेल्या मार्गाचा गाभा हा केवळ विचार ऐकण्यात किंवा ग्रंथवाचनापुरता मर्यादित नसून तो प्रत्यक्ष जीवनात उतरविण्यात आहे. परस्परांशी सन्मानाने वागणे, दुःखितांप्रती करुणा बाळगणे, अन्याय आणि विषमतेविरोधात विवेकपूर्ण भूमिका घेणे तसेच समाजात बंधुभाव वाढविणे, या मूल्यांमधून बुद्धविचारांची उपयुक्तता दिसून येते.

‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथाच्या वाचनाचा समारोप हा एका उपक्रमाची सांगता असली, तरी ग्रंथातील विचारांचे अध्ययन आणि आचरण ही सातत्याने सुरू राहणारी प्रक्रिया आहे. अशा कार्यक्रमांमुळे समाजामध्ये धम्माविषयी अधिक जाणून घेण्याची प्रेरणा निर्माण होऊ शकते.

पेणकरपाडा येथील तक्षशिला बुद्धविहारात अश्विन पौर्णिमेच्या दिवशी संपन्न झालेला हा समारोप सोहळा मान्यवर, उपासक-उपासिका आणि युवा मित्र मंडळाच्या सहभागामुळे यशस्वीरीत्या पार पडला. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून भगवान गौतम बुद्धांच्या विचारांचा प्रसार, सामाजिक प्रबोधन आणि धम्माधिष्ठित मूल्यांचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले.

मान्यवरांच्या उपस्थितीत कार्यक्रमाची यशस्वी सांगता

पेणकरपाडा येथील तक्षशिला बुद्धविहारात २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी झालेल्या या समारोप कार्यक्रमाला भारतीय बौद्ध महासभा, वंचित बहुजन आघाडी, दलित पँथर, माता रमाई उपासिका संघ आणि तक्षशिला बुद्धविहार युवा मित्र मंडळाशी संबंधित प्रतिनिधी व सदस्य उपस्थित होते.

उपस्थित मान्यवर आणि उपासक-उपासिकांच्या सहभागामुळे कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला. भगवान गौतम बुद्धांच्या विचारांचा अभ्यास, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या धम्मविषयक लेखनाचे महत्त्व आणि सामाजिक प्रबोधनाची गरज या बाबींना या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने महत्त्व प्राप्त झाले.

बुद्धविचारांचा प्रसार, धम्माचे अध्ययन आणि समता-बंधुतेच्या मूल्यांचे आचरण हा समाजाच्या वैचारिक प्रगतीचा महत्त्वाचा मार्ग आहे.

Slug: takshashila-buddhavihar-penkarpada-buddha-dhamma